Anket şirketleri ne kadar güvenilir?

Peki anketler ne değin güvenilir, şirketler hangi standartlar ve düzenlemelere tabii? Uzmanlar DW Türkçe için yanıtladı.Türkiye ’de son tercih anketleri AKP ’nin oyunun ciddi derecede düştüğünü gösterirken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ‘anketlerle psikolojik işlem ya.

Anket şirketleri ne kadar güvenilir?
19 Ekim 2021 - 20:06

Peki anketler ne değin güvenilir, şirketler hangi standartlar ve düzenlemelere tabii? Uzmanlar DW Türkçe için yanıtladı.Türkiye ’de son tercih anketleri AKP ’nin oyunun ciddi derecede düştüğünü gösterirken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ‘anketlerle psikolojik işlem yapıldığı ’ yorumunda bulundu.

Angola ’nın başkenti Luanda ’ya hareketi öncesi İstanbul ’daki Atatürk Havaalanı ’nda basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Erdoğan, “Özellikle son dönemde ortaya atılan anketlerin kimler tarafından ne amaçla yapıldığı apaçık. Yani bu nesil anketlerde manipülasyonlardan önemli manada bıktık” dedi.

DW Türkçe ’ye konuşan İstanbul Data Üniversitesi ’nden Prof. Dr. Emre Erdoğan ’a kadar Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın anket şirketlerine dair şikayeti siyasetçiler arasında yeni rastlanan bir şey değil. “Çoğunlukla siyasetçiler hoşlanmadıkları, beğenmedikleri, kendilerini cılız belirten anket sonuçlarına aleyhinde bir itirazda bulunuyorlar” diyen Emre Erdoğan, Cumhurbaşkanı ’nın bu çıkışının da bu doğrultuda olduğunu düşünüyor.

Türkiye Raporu Direktörü Can Selçuki, Emre Erdoğan ile benzer görüşü paylaşıyor. DW Türkçe ’ye konuşan Selçuki, sadece iktidar partisinin yok muhalefetin de benzer saiklerle anket sonuçlarının güvenilir olmadığına dair talimat yaptıklarını vurguluyor.

Anket şirketlerine tarafından Cumhur İttifakı oylarında görülen azalma ise enflasyon, liranın değer kaybetmesi, geçim zorluğu, işsizlik gibi hesaplı sıkıntılarla ilişkili.

Can Selçuki, süregelen ekonomik sıkıntılar ve bunun üstüne yaşanan salgın sebebiyle Eylül 2020'den beri Cumhur İttifakı oylarının düştüğüne göze çarpan ediyor. Selçuki, “Dolayısıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan da buna AK Parti Genel Başkanı olarak karşısında çıkıyor, itiraz ediyor ve araştırma şirketlerinin güvenilir olmadığını düşündüğünü söylüyor” diye ekliyor.

Peki anket şirketlerinin açıkladığı sonuçlar ne değin güvenilir?

Önceki sonuçlar ne gösterdi?

24 Haziran 2018 tarihli Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Recep Tayyip Erdoğan yüzde 54, Muharrem İnce ise yüzde 29 oy aldı.

1 Mayıs ve 22 Haziran tarihleri arasında açıklanan tercih anketleri Erdoğan ’ın oyunu yüzde 39,7 ila yüzde 53,5 aralarında gösteriyordu. Seçimden iki gün önce yayınlanan Adil Gür anketine Erdoğan ’ın oyu yüzde 53,5 olarak yansımıştı. Sonucu buna en yakın olan yüzde 52,7 ile ORC ’nin 17-19 Haziran ’da yaptığı anketti. Haziran ayında yapılan 15 anketin dokuzu Erdoğan ’ın oyunu yüzde 50 ’nin üstünde gösteriyordu.

Benzer tarihli milletvekilliği seçimlerinde ise AKP ’nin oyu yüzde 43, CHP ’nin yüzde 22 oldu. 1 Mayıs ve 22 Haziran tarihleri arasında açıklanan anketlere kadar AKP ’nin oyu yüzde 34,8 ila 46.7, CHP'nin oyu yüzde 22,7 ila 28,2 aralarında değişiyordu.

Kasım 2015 seçimlerinde ise AKP yüzde 49,5 oy oranıyla iktidara geldi. Ekim 2015 ’te yapılan anketler AKP ’nin oyunun yüzde 39,1 ila 44,45 aralarında olduğuna işaret ediyordu. Aynı seçimlerde CHP yüzde 25,3 ile ikinci parti olurken, anket sonuçları oy oranının Ekim ayında 25,3 ila 29,2 aralarında olduğunu gösteriyordu.

Her kusur manipülasyon mu?

Peki tercih sonuçlarının yanlış tahmin edilmesi sadece manipülasyonla ilişkilendirilebilir mi?

Can Selçuki, anket şirketlerinin ölçümlerinin jurnal gelişmelerle değişebilecek dengelerden etkilendiğini söylüyor. Selçuki, "Bir Defa herkes kusur yapabilir. Yani her kusur manipülasyon anlamına gelmez. Kaldı ki şunu da açık anlatmak lazım. Bizim şirketimizin de geçmişte yaptığı hatalar oldu. Ama mesela şöyle sonuçlar da var. En son İstanbul her tarafta seçimlerini düşünecek olursanız seçimden bir hafta önce sonuç ifade eden şirketler oldu. Seçimden iki gün önce sonuç açıklayan şirketler oldu ve o haftayı hatırlarsanız fiilen İstanbul seçimlerinde aracısız etki edebilecek gelişmeler oldu” diye konuşuyor. İstanbul seçimlerinde yine de birçok firmanın içten yönde varsayım yapabildiğini belirten Selçuki, yanlış yapanların manipülasyon yapıp yapmadığını bilmenin bir yolu olmadığını düşünüyor.

Hangi standartlar var?

Türkiye ’de anket sonuçlarının açıklanmasıyla ilgili regülasyonlar mevcut.

Emre Erdoğan, “Gerçekten 1994 seçimlerinden daha sonra Türkiye'de anket açıklanması, özellikle seçimlerle ilgili anket açıklanması meselesi ciddi bir şekilde bir regülasyona bağlı tutuldu. Mesela seçime bir hafta kala anket sonucu açıklamak yasak. Bu önemli bir şey. sonradan yapılan birkaç regülasyonla da anket sonucu açıklarken uyulması gereken bir takım kriterler tanımlandı ve tüm bu düzenlemeler siyasetçiler göre yapıldı” diyor.

Yasalara göre anketin kaç kişiyle, nerede yapıldığı, çalışmanın maliyetini kimin karşıladığının açıklanması lüzum.

Anket yaparken de Dünya Kamuoyu Araştırmacıları Birliği'nin veya Türkiye Araştırmacılar Derneği'nin standartlarını uygulayan şirketler var.

Ancak Emre Erdoğan ’a kadar bu standartlara uyan kurumların sesi zaten duyulmuyor. Seçimlerden bir hafta önce anket sonucu açıklanmaması kuralına da uyulmuyor.

Emre Erdoğan, Türkiye ’de özellikle medyada geniş yer verilen, adı duyulan anket şirketlerinin Türkiye ’nin önde gelen şirketleri olmadığını söylüyor. “Daha fazla televizyonda gözüken, siyasi araştırmacı, bu sonuçları bedava izleyenlerle paylaşan, bazen tercih sonuçlarını dürüst varsayım eden, bazen yanlış varsayım eden birtakım girişimler var” diyen Prof. Erdoğan, “Bu şirketlerin yöntemlerine dair ayrıntılı bilgimiz değil. Soruları nasıl sorduklarını bilmiyoruz. Bizim için fazla kritik olan büyük örneklem konusunda hiçbir us vermiyorlar” diye devam ediyor.

Bu şirketlerin, siyasi kutuplaşma sebebiyle çok fazla takdir gördüklerini vurgulayan Prof. Erdoğan ’a kadar duyulan herhangi bir bilgiye hemencecik güvenmemek, şüpheci yaklaşmak manâlı. Anket işinin ‘pahalı ’ bir meslek olduğunu vurgulayan Prof. Erdoğan, şöyle konuşuyor: “Anket basit yapılmaz. İnsanlar kapı kapı dolaşırlar. Gezi masrafları olur vesaire vesaire. Şunu sormamız gerekiyor. Bu kadar fiyatı yüksek bir işin sonucunu bana ücretsiz olarak veriyorlarsa, önüme sunuyorlarsa bir sebebi olmalı.”

Geçen haftalarda MHP, manipülasyon yapan anket şirketlerine cinayet verilmesini öngören yasa teklifini gündeme getirmişti.

Can Selçuki ’ye ise kadar bu, hukuki düzenleme ile aşılacak bir sorun değil. Selçuki, “Buradaki başlıca mesele toplumun, medyanın ve sektörün olaya gösterme açısını değiştirmesinden geçiyor. Medyaya da kuşkusuz koskocoman tahsis düşüyor. Çünkü bizler araştırma şirketleri olarak dağılma gücü olan yani tek başına veriyi kitleselleştirme gücü olan kurumlar değiliz. Bizler medya yoluyla bunu yapabiliyoruz. Benim gördüğüm ideal akıcılık bütün bu konuyla ilgili paydaşların bir araya gelmesi ve ortak bir ahlaki standart getirilmesi” görüşünü belirtiyor.

Hangi yöntemlerle çalışıyorlar?

Can Selçuki, anket şirketlerinin telefonla, dijital veya kantitatif ölçme yöntemleriyle araştırma yaptıklarını, odak grupları ile kişisel görüşmelerle verinin daha manalı ışık halkası getirilebildiğini söylüyor. Bir yöntemin diğer yöntemden daha iyi olduğunu söylemenin muhtemel olmadığını oysa kayda değer olanın bilimsellikten uzaklaşmamak olduğunu vurguluyor. Bilimselliğin de örneklem seçimiyle ön plana çıktığını anlatan Selçuki, “Eğer siz bin karakter bir anket yapıp gençlere dair de kadınlara dair de sonuç verirseniz, o vakit istatistiksel olarak temsili olmasından uzaklaşıyorsunuz ve sahiden istatistiki olarak manalı diye sunduğunuz sonuçların pek bir anlatım gücü olmuyor” diyor.

Seçmen nasıl etkileniyor?

Yurt dışarıda yapılan araştırmalar seçim anketlerinin yüzde 5 ’lik bir seçmenin kararını etkilediğini söylüyor. Emre Erdoğan, bu durumun tercih barajının olduğu Türkiye ’de öbür bir tartı taşıdığına uyarı çekiyor: "Bir partinin barajı geçip geçmeyeceğine dair rakamların olması bazı insanları o partiye oy vermekten vazgeçirebilir ya da öbür taraftan bazı insanları da barajı geçsin diye o partiye oy vermeye itebilir.” Belediye başkanlığı gibi en önde gelen adayın seçimi kazandığı seçim türlerinde de anket sonuçlarının çok etkili olabildiğini ifade eden Prof. Erdoğan, “94'te de yaşanan oydu. Bir Takım anket şirketleri bazı diğer adayları ön planda göstermişlerdi. Zülfü Livaneli ’yi önde göstermişlerdi lakin önde olan gerçekten belki İlhan Kesici'ydi. İnsanlar oylarını kaydırdılar ve bunun sonucunda Recep Tayyip Erdoğan seçimi kazandı” diye konuşuyor.

2021 yılı içerisinde çoğu anket şirketi seçimlere yönelik yaptığı kamuoyu araştırmalarını açıkladı. Birbirinden bambaşka sonuçları ortaya koysa da araştırmaların çoğunluğu AKP ve MHP'nin oluşturduğu Cumhur İttifakı'nda muhabere bir düşüş olduğuna dikkat çekici ediyor.

Avrasya Araştırma Şirketi ’nin 9-14 Ekim tarihleri aralarında yaptığı son anket AKP ’nin oy oranının yüzde 24,9, CHP ’nin yüzde 24,7 olduğunu gösterdi. Konda Araştırma Şirketi ’nin Eylül 2021 ’e ait anket sonucuna tarafından ise AKP ’nin oy oranı yüzde 32,7, CHP'nin yüzde 24,8, İyi Parti ’nin yüzde 19,3, MHP'nin 8,9. Buna göre Cumhur İttifakı'nın toplam oy oranı Eylül 2021'de yüzde 41,6, Insanlar İttifakı'nın toplam oy oranı yüzde 44,1'i buluyor.

Metropoll Araştırma Şirketi ’nin Ağustos 2021 tarihli anket sonuçlarına kadar de kararsızlar dağıtılmadan AKP ’nin Türkiye genelindeki oy oranı yüzde 25, MHP ’nin yüzde 8 oldu. Benzer tespitler MAK Danışmanlık ’tan da geldi.

Türkiye Raporu, Eylül 2021 tarihli son kamuoyu araştırmasında kararsızların oy oranını yüzde 18,2 olarak gösterdikten daha sonra kararsızlar dağıtılmadan AKP ’nin oy oranını yüzde 23,7, MHP ’nin oy oranını 6,4 olarak gösterdi. Kararsızlar dağıtıldığında aynı ankete AKP ’nin oy oranı yüzde 29,9, MHP ’nin oy oranı da yüzde 9,4 olarak yansıdı.

Pelin Ünker

© Deutsche Welle Türkçe

Haber Geniş bir şekilde Haberin detayları ve bilgisi verildi. Kaynak takip edilmektedir, yeni bilgiler geldiğinde anlık güncellenecektir. Kars Haber Yerel Kategorileri de mevcuttur.

FACEBOOK YORUMLAR

YORUMLAR

  • 0 Yorum